Budowanie kontrastu wizualnego

Zacznijmy jednak od odpowiedzi na zasadnicze pytanie: dlaczego kontrast wizualny jest tak ważny? Oto kilka jego najważniejszych funkcji, które pozwolą to zrozumieć:

• Przyciąga uwagę; nasze oczy naturalnie kierują się w stronę elementów, które wyróżniają się na tle otoczenia. Kontrast pomaga skupić uwagę widza na tym, co jest najważniejsze w danej scenie. Może to być bohater, grupa bohaterów, służący narracji przedmiot czy reklamowany produkt.

• Tworzy głębię; kontrast między światłem a cieniem, jasnymi i ciemnymi obszarami dodaje obrazowi trójwymiarowości i sprawia, że wydaje się bardziej realistyczny.
• Ustanawia hierarchię; dzięki kontrastowi możemy wyróżnić główny obiekt w kadrze i podporządkować mu pozostałe elementy.
• Wyraża emocje; różne rodzaje kontrastu mogą wywoływać u widza różne emocje, np. ostry kontrast światła i cienia może budować napięcie, podczas gdy delikatne przejścia tonalne mogą tworzyć atmosferę spokoju.
• Kreuje styl; wykorzystanie kontrastu w ujęciu globalnym może również stanowić fundament wizualnego stylu filmu, często będącego znakiem rozpoznawczym danego twórcy.

Przejdźmy teraz do różnych rodzajów kontrastu, które można świadomie i kreatywnie zastosować w praktyce. Jak wcześniej wspomniano, najbardziej kojarzącym się z tym terminem jest kontrast tonalny, czyli różnica między ciemnymi a jasnymi partiami obrazu. Warto nadmienić, że ludzkie oko posiada fantastyczne możliwości adaptacyjnego widzenia, które póki co są nieosiągalne dla kamer, a tym bardziej dla ekranów telewizorów czy komputerów. Co prawda zakres tonalny wyświetlanego obrazu znacznie zwiększa technologia HDR, jednak nie jest ona jeszcze tak powszechna, choćby ze względu na ograniczenia sprzętowe. Abstrahując jednak od spraw czysto technicznych, to ze względu na sferę wizualną kreowaną poprzez kontrast tonalny wyróżnia się w szczególności:

• „High-key lighting” (tzw. wysoki klucz); ten rodzaj ekspresji charakteryzują sceny o małym kontraście tonalnym, jasne i równomiernie oświetlone, kojarzące się się ze szczęściem, nadzieją i niewinnością.
• „Low-key lighting” (tzw. niski klucz); odwrotność powyższego, czyli sceny o dużym kontraście tonalnym z mocnymi, twardymi cieniami i wyrazistymi światłami, budujące atmosferę niepokoju, tajemniczości i dramaturgii.

Poniżej: Ripley, sezon 1, źródło: Shotdeck

Kontrast kolorystyczny jest kontrastem dużo bardziej wysublimowanym niż tonalny, nie zawsze nawet łatwo i świadomie zauważanym, ale równie mocno oddziałującym na percepcję obrazu. Oto w jaki sposób można go uzyskać:

• Kolory komplementarne; są one przykładem zastosowania tzw. schematów kolorystycznych, które możemy zaobserwować począwszy od najsłynniejszych dzieł malarskich, aż po współczesną kinematografię. Kolory komplementarne to te kolory, które na kole barw znajdują się naprzeciw siebie i ich zestawienie powoduje w naszej podświadomości odczucie przyjemnego wizualnie kontrastu. Mówimy zatem o parach pomarańczowy i niebieski, czerwony i zielony, żółty i fioletowy, itd. Odwrotnością może być z kolei zastosowanie schematu monochromatycznego, czyli różnych odcieni tylko jednego koloru. Warto podkreślić, że użycie odpowiednich kolorów powinno być zaplanowane już na etapie preprodukcji poprzez właściwy dobór ubiorów, scenografii, itd. Oczywiście można je jeszcze mniej lub bardziej modyfikować w procesie postprodukcyjnym, ale najczęściej będzie to bardziej pracochłonne, a tym samym droższe i nie zawsze przyniesie zamierzone efekty.
• Split toning; kontrast kolorystyczny można uzyskać nie tylko poprzez bezpośrednie zestawienie dwóch lub więcej barw występujących w kadrze, ale również poprzez modyfikację odcieni barw w zależności od ich jasności. Takim procesem jest właśnie tzw. split toning, którego najbardziej klasycznym przykładem jest tzw. teal and orange. Obraz modyfikowany jest w taki sposób, że partie ciemne mają lekką dominantę niebieskiego (kolor zimny), natomiast partie jasne dominantę pomarańczowego (kolor ciepły). Oczywiście zamiast niebieskiego można zastosować inny kolor zimny, oraz za pomarańczowy inny ciepły. Ważne jest jednak, poza uzasadnionymi kreatywnymi wyborami, aby kolory skóry pozostały neutralne. I tu znów poniekąd wraca kwestia właściwej ekspozycji, ponieważ dla skóry z reguły przyjmuje ona wartość zbliżoną do tzw. średniej szarości, co podczas korekcji barwnej można wyznaczyć na wykresie krzywych, a następnie wprowadzać split toning poniżej i powyżej tej wartości.

Poniżej: Joker, źródło: Shotdeck

Na widza można wpływać również poprzez zróżnicowane nasycenie barw, inaczej saturację. Intensywne kolory kontrastujące z desaturowanymi lub monochromatycznymi elementami mogą wskazywać, które obszary obrazu są najważniejsze.

Poniżej: Lista Schindlera, źródło: Shotdeck

Kolejny rodzaj kontrastu, który można wykorzystać kreatywnie to kontrast kształtów:

• Ostre vs. miękkie kształty; ostre, geometryczne formy mogą symbolizować niebezpieczeństwo lub precyzję, podczas gdy miękkie, organiczne kształty sugerują harmonię lub delikatność.
• Symetria vs. asymetria; symetryczne ujęcia podkreślają harmonię i porządek, podczas gdy asymetria sugeruje chaos lub dynamikę.

Znaczenie ma również różnorodność w fakturach i detalach wizualnych:

• Gładkie vs. szorstkie powierzchnie; tekstury mogą sugerować różnice między naturalnym a sztucznym środowiskiem.
• Detale vs. minimalizm; pełne szczegółów kadry kontrastujące z pustymi przestrzeniami mogą przyciągać uwagę widza do określonych elementów.

Następnym elementem kreującym kontrast są rozmiary obiektów w kadrze:

• Duże vs. małe elementy; taki kontrast może podkreślać hierarchię, znaczenie lub poczucie skali.
• Postać vs. przestrzeń; mała postać w ogromnym krajobrazie może symbolizować samotność lub bezsilność.

Poniżej: Diuna, źródło: Shotdeck

Różnica między elementami statycznymi a ruchomymi też może mieć swoje znaczenie:

• Dynamiczne vs. statyczne kadry; ruch w kadrze przyciąga uwagę widza, szczególnie gdy kontrastuje z nieruchomymi elementami.
• Szybkość ruchu; zestawienie szybkich i powolnych ruchów może wzmocnić dramatyczny efekt. Co ciekawe nie zawsze musi się to wiązać z różnicą fizycznej prędkości ruchu, ale np. z zastosowaną ogniskową obiektywów – ten sam ruch widziany na dłuższej ogniskowej da dużo większe jego poczucie niż na krótszej ogniskowej.

Kolejnym narzędziem w budowaniu kontrastu jest przestrzeń:

• Bliskość vs. dal; elementy umieszczone na różnych planach tworzą poczucie głębi.
• Otwarta vs. zamknięta przestrzeń; otwarte krajobrazy kontrastują z klaustrofobicznymi wnętrzami, wpływając na odczucia widza.

I wreszcie nawet sam montaż może wprowadzać kontrast mający wpływ na sposób odbioru poszczególnych scen i sekwencji:

• Szybki montaż vs. długie ujęcia; szybkie cięcia budują napięcie i ekscytację, podczas gdy długie, powolne ujęcia wprowadzają spokój lub skupienie.
• Zróżnicowana kompozycja; zmiana między dynamicznymi, „zatłoczonymi” kadrami a prostymi i minimalistycznymi scenami tworzy wizualną równowagę.

Jak widać jest naprawdę sporo różnego rodzaju możliwości budowania kontrastu, z którego mogą korzystać twórcy. Całą sztuką jest natomiast właściwy dobór narzędzi kreujących sferę wizualną w preprodukcji, ich właściwa implementacja na planie, oraz wreszcie nadanie ostatecznego kształtu w postprodukcji. Warto podkreślić, że choć niektórych kontrastów, jak np. wielkości czy ruchu ciężko już zmienić w momencie, kiedy materiał jest nagrany, tak kontrast tonalny, kolorystyczny i nasycenia można z sukcesem kształtować dzięki możliwościom korekcji barwnej, które oferuje DaVinci Resolve.